Licenciranje, evaluacija i akreditacija
Osnovni pojmovi
Licenciranje i akreditacija su dva zasebna procesa koji se provode sa ciljem osiguravanja kvaliteta u visokom obrazovanju u BiH.
Licenciranje je proces provjere ispunjenosti minimalnih standarda za početak rada i obavljanje djelatnosti visokog obrazovanja. Licenca predstavlja dozvolu za rad koju visokoškolskim ustanovama izdaju nadležne obrazovne vlasti nakon što nezavisne komisije stručnjaka za licenciranje, koje imenuju nadležne obrazovne vlasti, provjere ispunjenosti minimalnih standarda. Minimalne standarde i proces provjere ispunjenosti propisuju nadležne obrazovne vlasti u svojim aktima o licenciranju. Minimalni standardi su najčešće kvantitativno normirani i odnose se na prostorne, materijalno-tehničke i ljudske resurse visokoškolske ustanove poput neophodne površine u m2/studentu, broja bibliotečkih jedinica, broja računara/studentu, broja akademskog osoblja sa punim radnim vremenom i dr.
Akreditacija predstavlja postupak formalnog priznavanja visokoškolske ustanove ili studijskog programa koji ona izvodi od strane vanjskog tijela, na bazi vanjske ocjene kvaliteta, čime se utvrđuje ispunjenost određenih standarda i kriterija., ili jednostavnije se akreditacija se može predstaviti kao proces kojim se na osnovu vanjske revizije i ocjene kvaliteta potvrđuje da je visokoškolska ustanova u svom radu ispunila propisane standarde i kriterije.
Kriterije za akreditaciju u visokom obrazovanju u Bosni i Hercegovini je donijela Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta (Agencija). Predmetni kriteriji su jedinstveni i obavezni za sve visokoškolske ustanove u Bosni i Hercegovini, kako javne, tako i privatne. Prema sadržaju kriterija visokoškolske ustanove provode samoevaluaciju, pripremaju samoevaluacioni izvještaj, a provjeru ispunjenosti kriterija vrši nezavisna komisija stručnjaka za akreditaciju koju imenuje Agencija na osnovu prijedloga nadležnih obrazovnih vlasti.
Akreditacija visokoškolske ustanove ili studijskog programa je formalna, javno objavljena odluka o kvalitetu institucije, odnosno studijskog programa, donesena na bazi eksterne evaluacije i kriterija za akreditaciju, koja se izdaje na određeni rok.
Samoevaluacija ili interna evaluacija predstavja vlastitu procjenu, odnosno periodičnu kontrolu i dokumentiranje vlastitih parametara kvaliteta rada, uključujući nastavu i studijske programe, administraciju i menadžment, naučno-istraživački rad i druge elemente funkcinisanja, koje provodi visokoškolska ustanova.
Eksterna, vanjska ili spoljašna evaluacija je postupak u kojem nezavisno tijelo, odnosno komisija stručnjaka prikuplja podatke, informacije i dokaze o radu visokoškolske ustanove ili studijskog programa u cilju izrade iskaza o kvalitetu, a koja se sastoji od najmanje tri aktivnosti uključujući analizu izvještaja o samoevaluaciji, posjetu visokoškolskoj ustanovi i izradu izvještaja o eksternoj evaluaciji s preporukama.
Mašinski fakultet u Zenici u postupcima vanjskog osiguranja kvaliteta
Mašinski fakultet je kao OJ Univerziteta u Zenici u dosadašnjem funkcionisanju prošao različite faze na putu uspostave i funkcionisanja sistema osiguravanja kvaliteta. Kontinuirana opredjeljenost i posvećenost menadžmenta Fakulteta, te praćenje trendova u ovoj oblasti na najbolji način dokazuje da značajno mjesto u strateškim opredjeljenjima Fakulteta konstantno zauzima unutrašnje osiguravanje kvaliteta. Rezultat je to dugogodišnje tradicije uspostave i razvoja sistema kvaliteta praćenjem ovih trendova u proizvodnim organizacijama, a uglavnom kroz razvoj i implementaciju ISO standarda kvaliteta. S tim u vezi, Fakultet je još od 1999. godine kroz uspostavu postdiplomskog studijskog programa Upravljanje kvalitetom i pokretanje Naučno stručnog skupa ”Kvalitet xx” na najbolji način prezentirao takvo opredjeljenje. Opredjeljenost prema izgradnji sistema kvaliteta prema zahtjevima standarda serije ISO 9001:2000 je konačno i potvrđena njegovim eksternim certificiranjem još 2003. godine za koje je Fakultetu izdat i odgovarajući Certifikat. Početkom formalnog funkcionisanja UNZE krajem 2005. godine Fakultet je svoje aktivnosti u pogledu osiguravanja kvaliteta prilagođavao opredjeljenjima Univerziteta, te je izostala potreba za recertificiranjem sistema kvaliteta prema ISO standardu. Naime, pristupanjem BiH bolonjskom procesu 2003. godine Univerzitet se priključio zajedničkim projektnim aktivnostima javnih univerziteta u BiH na uspostavi, odnosno razvoju sistema i kulture kvaliteta baziranog na ESG standardima kvaliteta u visokom obrazovanju. Shodno tome, daljnje aktivnosti na uspostavi i razvoju sistema kvaliteta na Fakultetu bile su dio zajedničkih aktivnosti koje su provođenje na Univerzitetu u ovoj oblasti. Stoga se daljnji razvoj, odnosno pojedine pojedine faze razvoja sistema osiguravanja kvaliteta na nivou Fakulteta uglavnom mogu poistovjetiti sa fazama razvoja osiguravanja kvaliteta na Univerzitetu u Zenici ili generalno sa fazama njegovog razvoja u visokom obrazovanju u Bosni i Hercegovini, odnosno donošenjem i implementacijom njene zakonske regulative koja je pratila europske trendove u ovoj oblasti.
Univerzitet je, a time i Mašinski fakultet, prošao i značajne vanjske evaluacije koje uključuju: eksternu evaluaciju od strane Nacionalnog komiteta za visoko obrazovanje Slovenije – Savjet za evaluaciju 2008. godine, eksternu evaluaciju od strane Evropske asocijacije univerziteta (EUA- European University Association iz Brisela) 2009. godine i eksternu evaluaciju četiri studijska programa 2012. godine kod inostranih evaluacijskih agencija i eksperata, od koji je jedan, studijski program Menadžment proizvodnim tehnologijama na Mašinskom fakultetu. Univerzitet je među prvim javnim univerzitetima u Bosni i Hercegovini, a poslije opsežnih priprema i rješavanja niza zakonskih nedorečenosti u postupku akreditacije, te nakon eksterne evaluacije od strane Komisije eksperata koje je imenovala Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta izvršio akreditaciju. Shodno tome, Univerzitetu je 07.09.2014 godine od strane Ministarstva za obrazovanje, nauku, kulturu i sport Zeničko-dobojskog kantona uručeno Rješenje o akreditaciji na period od 4 godine. Time je Univerzitet u Zenici postao prvi akreditovani univerzitet u Federaciji BiH. Istovremeno je Agencija 16.09.2014 godine Univerzitetu izdala Rješenje o upisu u Državni registar akreditovanih visokoškolskih ustanova u BiH i tako omogućila njegovo povezivanje sa europskim i međunarodnim strukturama koje se bave osiguranjem kvaliteta.
Detaljnije o razvoju sistema osiguranja kvaliteta u visokom obrazovanju BiH i fazama njegovog razvoja na Univerziteta u Zenici, a time i na Mašinskom fakultetu kao OJ Univerziteta možete saznati na ovom linku.
U sklopu reakreditacionog procesa tokom 2019. godine Komisija domaćih i međunarodnih stručnjaka za ocjenjivanje i reviziju kvaliteta i davanje preporuka o ponovnoj akreditaciji Univerziteta u Zenici (Komisija) je u periodu od 20.-21.03.2019. godine izvršila posjetu Univerzitetu u sklopu koje je boravila i na Fakultetu s ciljem utvrđivanja činjeničnog stanja i provjere navoda iz interne evaluacije za potrebe akreditacionog procesa. Protokol eksterne evaluacione posjete Komisije stručnjaka Univezitetu u Zenici uključujući i posjetu Fakultetu s ciljem akreditacije SP MPT sa spiskom učesnika u periodu 20-21.mart 2019. godine predstavljen je u prilogu 7.1. Interne evaluacije stanja za 2019. godinu.
Nakon evaluacione posjete Komisije i njenog Izvještaja, te preporuke Agencije, nadležno Ministarstvo obrazovanja, nauke , kulture i sporta Ze-do kantona je 29.03.2019. godine izdalo Rješenje o akreditaciji vš ustanove JU Univerzitet u Zenici na period od pet (5) godina (do 2024. godine). Istovremeno sa ovim rješenjem o ponovnoj akreditaciji Univerziteta u Zenici i izdato je i Rješenje o akreditaciji pet studijskih programa od kojih je SP MPT I ciklusa studija sa Mašinskog fakulteta. Naime, na osnovu dostavljenog Samoevaluacijskog izvještaja SP MPT I ciklusa studija, Samoevoulacijskog izvještaja Univerziteta u Zenici, te Izvještaja o recenziji studijskog programa od strane recezenata prof. dr Voje Višekrune i prof. dr Fuada Ćatovića, razgovora sa menadžmentom, Odborom za kvalitet, predstavnicima studenata Fakulteta, kao i dodatne dostupne dokumentacije i zakonskih akata Komisija je dala pozitivnu ocjenu SP MPT I ciklusa studija, te Agenciji za razvoj visokog obrazovanja i osiguranja kvaliteta/kvalitete Bosne i Hercegovine preporučila da izda preporuku za njegovu akreditaciju. U sklopu navedenog izvještaja uz ocjenu ispunjenosti pojedinih kriterija sa znatno i potpuno ispunjen (Kriterij 1. Znatno ispunjen; Kriterij 2. Potpuno ispunjen; Kriterij 3. Potpuno ispunjen; Kriterij 4. Potpuno ispunjen; Kriterij 5. Potpuno ispunjen; Kriterij 6. Potpuno ispunjen; Kriterij 7. Potpuno ispunjen; Kriterij 8. Znatno ispunjen; Kriterij 9. Potpuno ispunjen; Kriterij 10. Znatno ispunjen) date su i preporuke za poboljšanje.
Na bazi izdate preporuke Agencije u vezi sa akreditacijom, Ministarstvo obrazovanja, nauke, kulture i sporta ZDK je 29.03.2019. godine izdalo Rješenje o akreditaciji SP MPT – OJ Mašinski fakultet Univerziteta u Zenici.
Lista akreditiranih studijskih programa na Mašinskom fakultetu u Zenici
Menadžment proizvodnim tehnologijama-MPT-2019.
Akcioni plan
Preporukom Agencije i tačkom 4. Rješenja o akreditaciji SP MPT od 29.03.2019. godine propisana je obaveza studijskog programa, da izradi akcioni plan naknadnih aktivnosti za poboljšanje kvaliteta koji će sadržavati vremenski okvir i nosioce za realizaciju preporuka iz izvještaja komisije, a koji će se objaviti na web stranici.
Shodno tome, Odbor za kvalitet Fakulteta je odmah po dobijanju Rješenja o akreditaciji preduzeo aktivnosti na analizi izvještaja i preporuka Komisije s ciljem izrade akcionog plana. Na radnim sastancima Odbora za kvalitet Fakulteta i predstavnicima SP MPT su analizirane i sistematizovane preporuke koje je ustanovila Komisija stručnjaka, te je na osnovu ove analize usaglašen prijedlog akcionog plana. Odbor za kvalitet Fakulteta je na 05/19 sjednici održanoj dana 24.10.2019. godine usvojio:
Akcioni plan za poboljšanje poslije akreditacije SP MPT MFZE
Akreditacije i certifikati
Mašinski fakultet u Zenici je u dosadašnjem periodu samostalno ili u sastavu Univerziteta u Zenici prošao veći broj akreditacionih procesa, a izlaz iz tih procesa predstavljaju odgovarajuća riješenja o akreditaciji ili certifikati. Neka od najznačajnih su predstavljena kroz slijedeću listu:
Rješenje o akreditaciji UNZE, 2019.
Rješenje o upisu UNZE u Državni registar akreditovanih vš ustanova u BiH, 2019.
Rješenje o upisu UNZE u Registar akreditiranih vš ustanova u BiH, 16.09.2014.
Rješenje o akreditaciji UNZE, 28.08.2014.
Certifikat ISO 9001: 2000. od 09.09.2003.
Evaluacije
U kontinuitetu od 2005. godine na nivou Univerziteta u Zenici se provodi redovna godišnja interna evaluacija aktivnosti koja rezultira izradom Samoevaluacionog izvještaja. Osnova za njegovu izradu su samoevaluacioni izvještaji organizacionih jedinica Univerziteta. Shodno tome, Mašinski fakultet u Zenici svake godine, na nivou kalendarske godine provodi redovnu godišnju institucionalnu evaluaciju rada na bazi provedene evaluacije studijskih programa i matičnih katedri Fakulteta. Odbor za kvalitet Fakulteta shodno provedenoj internoj evaluaciji izrađuje samoevaluacioni izvještaj Fakulteta. Isti razmatra i usvaja NNV Fakulteta, a njen sadržaj je prilagođen zahtjevima aktuelnih međunarodnih i nacionalnih standarda za osiguravanje kvaliteta u visokom obrazovanju i služi kao osnova za eksternu evaluaciju i kareditaciju. Ključni elementi i sadržaj samoevaluacionih izvještaja Fakulteta kao jednog od važnijih procesa i aktivnosti za razvoj i poboljšanja kvaliteta predstavljeni su na linkovima u nastavku:
Interna evaluacija stanja MF ZE za 2019. godinu – Sadrzaj
Interna evaluacija stanja MF ZE za 2018. godinu – Sadrzaj sa izvodom
Evaluacija i akreditacija studijskih programa
Shodno zahtjevima aktuelnih standarda za osiguravanje kvaliteta pored institucionalne akreditacije vrši se i akreditacija studijskih programa, odnosno Odsjeka. Preduslov za akreditaciju studijskog procesa je predhodno urađena interna evaluacija koja rezultira izradom samoevaluacionog izvještaja. Nakon analize samoevaluacionog izvještaja, te pisane recenzije i posjete Komisije stručnjaka (najčešće) izdaje se Rješenje o akreditaciji studijskog programa. Linkovi ispod sadrže neke ključne aktivnosti i rezultate akreditacionih procesa za studijske programe na Fakultetu:
Rješenje o upisu SP MPT u Državni registar akreditovanih vš ustanova u BiH, 2019.
Menadžment proizvodnim tehnologijama – Rješenje o akreditaciji, 2019.
Menadžment proizvodnim tehnologijama – Izvještaj Komisije stručnjaka, 2012.
Licence
Odlukom radničkog savjeta Zajednice osnovnih organizacija Željezare Zenica, broj 100110/128, od 11.03 1977. godine i Skupštine opštine Zenica, broj 01-612-4, od 31.03.1977. godine, osnovan je Mašinski fakultet u Zenici.
Odlukama Vlade i Skupštine Zeničko-dobojskog kantona, 18. oktobra 2000. godine donesena je odluka o formiranju Univerziteta u Zenici.
Potpuno funkcionisanje Univerziteta kao institucije otpočelo tek u 2004. godini do kada je trajao proces ”razduživanja” sa Univerzitetom u Sarajevu, te su i tokom 2005. godine Fakultet za metalurgiju i materijale, Mašinski i Pedagoški fakultet su djelovali u svojstvu pravnih lica, a puna integracija članica Univerziteta započela je 2006. godine. Od 01. januara 2006. godine Univerzitet u Zenici funkcioniše kao potpuno integrisan univerzitet s jedinstvenim pravnim subjektivitetom Univerziteta u odnosu na njegove članice – fakultete. Stoga, daljnje licenciranje, u smislu dozvole za rad koju visokoškolskim ustanovama izdaju nadležne obrazovne vlasti nakon što nezavisne komisije stručnjaka za licenciranje, koje imenuju nadležne obrazovne vlasti, provjere ispunjenosti minimalnih standarda, na Mašinskom fakultetu kao jednoj od organizacionih jedinica provođene su na nivou Univerziteta u Zenici prema slijedećim rješenjima:
Rješenje o licenciranju Univerziteta u Zenici, 28.11.2005.
Rješenje o licenciranju Univerziteta u Zenici, 30.01.2001.
Rješenje o licenciranju Univerziteta u Zenici, 28.01.2001.
Odluka o osnivanju Univerziteta u Zenici
Standardi i drugi eksterni akti iz domena osiguravanja kvalitetai
Odluka o kriterijima za akreditaciju SP I i II ciklusa studija u BiH, 16.02.2017.
Odluka o kriterijima za akreditaciju institucija, 23.11.2016.
Odluku o normama kojima se određuju minimalni standardi u vo u BiH, 04.07.2016.
Preporuke o kriterijima za licenciranje vš ustanova i SP u BiH, 04.07.2016.
EN